W kontekście obecnego kryzysu finansowego i gospodarczego krajowe budżety i systemy podatkowe są coraz bardziej zagrożone, a konieczność międzynarodowej współpracy podatkowej i wspólnych standardów (tzn. dobrych rządów w dziedzinie opodatkowania) stała się stałym elementem debat prowadzonych na forum międzynarodowym.
W świecie, w którym obowiązuje swoboda przepływu kapitału, raje podatkowe oraz w niewystarczający sposób regulowane międzynarodowe centra finansowe, które odmawiając przestrzegania zasad i przejrzystości i wymiany informacji, mogą ułatwiać popełnianie oszustw podatkowych i unikanie zobowiązań podatkowych, a nawet zachęcać do takich oszustw i unikania zobowiązań, a tym samym negatywnie wpływać na suwerenność podatkową innych krajów i zmniejszać ich dochody. Według obliczeń OECD z końca 2008r. światowe raje podatkowe przyciągnęły około 5-7 bilionów USD w aktywach, mimo że stopień niejawności informacji dotyczących tych rachunków utrudnia dokładne określenie wysokości kwot zdeponowanych na tych szczególnych terytoriach. Wobec poważnego obciążenia budżetów krajowych i w związku z tym również obciążenia społeczeństwa i innych dziedzin polityki stanowi to niezwykle poważny problem.
Państwa grupy G20 w swoim planie działania z listopada 2008r. uzgodniły, że będą pracować nad międzynarodowym stosowaniem zasad przejrzystości w sprawach finansowych i w ramach współpracy administracyjnej w dziedzin
ie opodatkowania. Ministrowie finansów UE
w dokumencie, który przedstawili na posiedzeniu Rady Europejskiej w grudniu 2008r., wezwali do dalszego zwalczania nielegalnego ryzyka finansowego wynikającego z działania podmiotów unikających współpracy oraz do zwalczania rajdów podatkowych. Podczas spotkania G20 ministrów oraz głów państw i rządów, które odbyło się dnia 14 marca 2009r., Ministrowie Finansów podkreślili „potrzebę ochrony systemu finansowego przed nieprzejrzystymi, unikającymi współpracy i słabo uregulowanymi terytoriami, w tym rajami podatkowymi”, wystąpili
o opracowanie „zestawu sankcji”, a także położyli nacisk na konieczność wzmocnienia „działań w celu doprowadzenia do dobrych rządów w dziedzinie opodatkowania na szczeblu międzynarodowym (obejmujących przejrzystość, wymianę informacji i uczciwą konkurencję podatkową)”. W trakcie obrad Rady Europejskiej w dniach 19-20 marca potwierdzono ten kierunek działań. Podczas szczytu głów państw i rządów G20, który odbył się w Londynie w dniu 2 kwietnia 2009r., przywódcy uzgodnili „podjęcie działań przeciwko podmiotom unikającym współpracy, w tym rajom podatkowym”, oraz stwierdzili, że są „gotowi do nakładania sankcji w celu ochrony swoich finansów publicznych i systemów finansowych”, a także zaznaczyli że „skończyły się czasy tajemnicy bankowej”.
Grupa G-20 wyszczególniła na szczycie w dniu 2 kwietnia 2009r. szereg możliwych środków zaradczych wobec rajów podatkowych tj.: zwiększone wymogi w zakresie ujawniania informacji przez podatników i instytucje finansowych; pobieranie podatków u źródła; odmowa możliwości odliczania niektórych kosztów; przegląd strategii w zakresie traktatów dotyczących opodatkowania; przegląd polityki inwestycyjnej przez międzynarodowe instytucje finansowe; przegląd dwustronnych programów pomocowych. Przywódcy grupy G-20 stwierdzili w Pittsburghu (24-25 września 2009r.), że śro
dki zaradcze wobec rajów podatkowych należy stosować od marca 2010r. W okresie przygotowań do spotkania G20 wiele terytoriów zareagowało, zgłaszając wolę stosowania od tej pory międzynarodowych standardów przejrzystości i wymiany informacji. Ministrowie finansów UE na posiedzeniu Rady ECOFIN w dniu 14 maja 2008r. zdefiniowali zasady dobrych rządów w dziedzinie opodatkowania jako zasady przejrzystości, wymiany informacji i uczciwej konkurencji podatkowej.
Kryzys finansowy z lat 2008 – 2009 zmusił do zastanowienia się nad poziomem opodatkowania wielkich firm światowych, powszechnie stosujących tzw. optymalizację obciążeń („międzynarodowe planowanie podatkowe’’). Bulwersuje to opinię publiczną i mobilizuje do działania kraje, które próbują zmniejszyć deficyt publiczny odzyskując należne im podatki. Państwa, które od połowy 2009 roku walczą pod egidą G20 przeciw podatkowym rajom, zainteresowały się dobrze znaną firmom technikom „cen transferowych’’.
Na Kajmanach jest budynek stanowiący siedzibę około 12 tys. działających w USA firm. Chcemy wiedzieć, czy to jest największy w świecie budynek, czy też największe oszustwo podatkowe .”Cytat stanowi wypowiedź Prezydenta USA Baracka Obamy, jeszcze z czasów kampanii wyborczej na prezydenta. Jak widać, już wtedy nie krył on wrogości wobec firm działających w oazach… I nie ma się co dziwić skoro rząd amerykański na ucieczce do rajów traci miliony dolarów. A według organizacji Tax Justice Network światowy fiskus traci rocznie na rzecz rajów podatkowych nawet 255 mld dol. Sporo powodów do niezadowolenia ma więc nie tylko Obama.
Józef Wyciślok
– Radca Ministra Finansów